Drakontar 7-8 oktber

N eru loftsteinadrfan Drakontar a nlgast hmark. Hmarki er a kvldi mnudags8. oktber og ef veur er gott munu flagar Stjrnufriflagi Vestmannaeyja hittast strax og dimmir. Reyndar mun mnudagskvldi bjart tungl trufla nokku tsni himni.

essir loftsteinar snast koma me stefnu r stjrnumerkinu Drekanum sem er auvelt a finna me v a notast vi myndina hr a nean.


Stjrnuhrp haust.

N fer starf Stjrnufriflags Vestmannaeyja af sta eftir einmuna gott sumar, enda fari a dimma kvldin og vel hefur sst til stjarna a undanfrnu.

Eitt af v sem vi flaginu munum dunda okkur vi vetur er a fylgjast me stjrnuhrpum, egar au vera hmarki, svoklluum Meteor Shower ensku (hr vantar slenskt or). essar stjrnuhrapsdrfur orsakast af v a jrin gengur hverju ri kvenum tmum inn leifar af ryki sem halastjrnur hafa skilieftir sig. etta er spennandi ar sem stundumeru menn heppnir og f vnt a sj tugi ea fleiri stjrnuhrp tiltlulega skmmum tma. Rsnan pylsuendanum eru svo strri steinar sem geta komi inn gufuhvolf jarar og sjst afar sjaldan en eru miki sjnarspil himni, svokallair eldhnettir (e. fireball)ea vgahnettir.

oktber eru rontar og Dragontarefstir blai, san eru a Leontar nvember og Gemintar desember. Nfn essum drfum eru kenndir vi a stjrnumerki sem eir sjst stefna r fr jru s, annig eru ronidar kenndir vi stjrnumerki ron (Veiimanninn) sem sst vel fr slandi, srstaklega seinnipart vetrar. Dragontar sjst tmabilinu 6. - 10. oktber og hafa hmark ann 8. oktber, eir hafa stefnu r stjrnumerkinu Drekanum, sem vallt sst frslandi. rontar eru hmarki 21. oktber og hafa stefnu rtt ofan vi ron. Leonitar hafa hmark 17 nvember og koma r Ljnsmerkinu. Tauridar hafa hmark 12 nvember og koma af svi nlgt Nautinu. Geminitar koma me stefnu r Tvburamerkinu rtt vi stjrnuna Kastor og n hmarki 13 desember, en essi loftsteinadrfa er oft mjg krftug og sjst stundum miki af stjrnuhrpum essum tma grennd vi Tvburamerki.

Loks vil g hvetja hugasama um a taka tt starfi flagsins og mta auglsta fyrirlestra og skounarkvld vetur - a kemur vart hversu margt er a sj ef liti er upp r hinum daglega sjndeildarhring.

Stefna stjrnuhrapa r Tvburamerkinu desember.


Flestir vildu rfa hsi !

  a voru flestir v eftir hrun a hsi yri rifi.  Knnunin hr til vinstri snir a einungis rmlega fjrungur vildi lta klra hsi.  En vi bara borgum etta me skttunum okkar nstu ratugina.
mbl.is Kom til tals a rfa hsi
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Lf 22 ljsra fjarlg ?

slkerfinu Gliese 667 hefurfundist reikistjarna sem er svo hfilegri fjarlg fr slu sinni a ar geti rast lf. Slkerfi etta er afar stutt fr okkur ea 22 ljsra fjarlg, sem er langt utan vi a sem unnt er a ferast til me eirri tkni sem vi ekkjum dag. Feralag a Gliese 667 me ntma tkni tki okkur kringum hlfa milljn ra.

Slkerfi etta er raun rstirni, a er v eru rjr slir sem eru allar minni en okkar sl. essar slir eru af gerinni K3V, K5V og M1, sem ir a yfirborshiti eirra er tluvert minni en okkar sl sem er a ger G2V. essar K slir eru me yfirborshita sem liggur rtt undir 5000C en hvorug undir 4000C. M slin er rauur dvergur meverml 590.000 km og aeins 37% af massa slarinnar og mertt undir 3500C yfirborshita og v talsvert kaldari en slin okkar. a hagsta vi essar slir er a r vera miklu eldri fyrir viki og ar vi lgmli um a lengi lifir gmlum glum, v slir sem eru mjg heitar brenna hraar.

Slkerfi etta virkar annig a K slirnar (G 667A og G 667B) snast hver um ara 5-13 stjarneininga (SE)fjarlg 42 rum, en M slin (G 667C) snst um hinar tvr 56 til 215 SE fjarlg. Reikistjarnan sem vi eruma lta til er sporbaug um M stjrnuna ( kldustu). Fjarlg M stjrnunnar fr hinum er svo mikil a hitageislun fr eim hefur lkast til ltil hrif reikistjrnuna sem hefur hloti merkinguna Gliese 667 Cc ar sem hn gengur um M slina.

tsni essari fjarlgu jr.
Reikistjarnan er meira en 4 sinnum yngri en jrin og er bergreikistjarna. Hn er v ngu ung til a halda gufuhvolfi og ekki of ung til a hafa of miki af lttu frumefnunum. Ef lf er essari reikistjrnuhafa barnirtsni til riggja sla, en K slirnar lta t sem strar gulrauar stjrnur himni, en mursliner rau, nlgog er meira en tvisvar sinnum strri himni en okkar sl og baar jr sna heitum geislum snum, en ljsi sem reikistjarnan ntur fr henni er ekki nema 10% minna en ljsi sem vi fum fr okkar slu, en orkan er svipu svo astur geta veri hagstar til a vatn s ar fljtandi formi og hitastig svipa og hr jru.

etta slkerfi, sem er stasett Spordrekanum, hefur eiginhreyfingu 1 pcsek. ri, sem er fremur miki mia vi margar af nlgustu stjrnum vi okkur. Hinga til hafa alls fjrar reikistjrnur fundist lfsvi sla sinna og etta er s hugaverasta hinga til og s sem er nst okkur.


Hlauprsdagur.

Umhlaupr segir Rmfri orsteins Smundssonar :Hlaupr eralmanaksr sem er degi lengra en venjulegt almanaksr, .e. 366 dagar sta 365. nja stl er hlaupr alltaf egartalan 4 gengur upp rtalinu, nema ef um aldamtar er a ra. er hlaupr aeins ef talan 400 gengur upp rtalinu. Aukadeginum, sem nefndur er hlauprsdagur er auki vi febrarmnu. Nafni hlaupr mun dregi af v a merkisdagar eftir hlauprsdag hlaupa yfir ann vikudag sem eir annars myndu falla . Reglur um hlaupr eru nausynlegar til a fella almanaksri varanlega a rstarinu, sem ekki telur heila tlu daga. Meallengd rstarsins (tminn milli slhvarfa) er 365 dagar 5 stundir 49 mntur og 46 sekntur, en me ofangreindri hlauprsreglu verur meallengd almanaksrsins 365 dagar5 klukkustundir 49 mntur og 12 sekntur. Munurinn er aeins 26 sekntur ri svo a 3 sund r mega la ur en skekkjan nemur einum degi.

Tungli og Jpiter

a hefur vira vel til stjrnuskounar af og til a undanfrnu. gr sst tungli vel og nlgt tunglinu var skr stjarna, Jpiter, sem er strsta reikistjarnan slkerfinu okkar. Ef stjrnusjnauka vri beint a Jpiter vri unnt a sj Galileo tunglin fjgur sem snast um hann og a er hreint strkostlegt a sj au fyrsta skipti.

Rtt eftir slsetur m sj Venus fylgja humttina eftir slu niur sjndeildarhringinn, en Venus er oft bjartasta stjarna himinhvolfinu eftir sl og tungli.Mija vegu milli Jpitersog Venusar m sj ranus sjnauka,en hann sst ekki me berum augum. N nstu viku hefst svo byrjendanmskei stjrnufrinni hj Visku og geta hugasamir kynnst essum undrum llum betur.


Jla - Slsleikja.

Ori Slsleikja er nafn r stjrnufrinni, sem hefur veri haft yfir halastjrnur sem fara mjg nlgt slunni langri braut sinni langt utan r slkerfinu framhj slunni. essar halastjrnur fara svo nlgt slu a trlegt er a r skuli yfirleitt lifa af heimsknina, v i geti rtt mynda ykkur hitann sem r lenda .

Hinn 2. desember s.l. fann stjrnuhugamaurinn og stralinn Terry Lovejoy halastjrnu sem reyndist vera af essari tegund og var hn auvita skr eftir honum. essi halastjarna fer um slu 314 rum og heimskir v slinaaftur ri 2325 eftirralangt feralag sitt alla lei r Oortskinu sem er langt utan vi braut Plt.

Fyrirfram bentu treikningar stjrnufringa til ess a allt eins vri lklegt a Lovejoy myndi enda fi sna brennheitum fami slarinnar. mintti milli 15. og 16. desember fr hn nst slu u..b.120 s. km fjarlg, sem er tplega helmingurinn afvegalengdinni til Tunglsins. Hn bkstaflega sleikti v yfirbor slarinnar gfurlegum hraa og fr tluvertinnfyrir slkrnuna.Mrgum a vrum lifi hn af og sst n me berum augum suurhveli jarar, en hn hefur nokkurra milljn klmetra langan hala. Eftir v sem hn fjarlgist slu minnkar hali hennar, sem gerur er r ryki og gastegundum. Vsindamenn telja a Lovejoy s yfir 500 metrar verml sem er 5 til 10sinnum strri en algengustu slsleikjur, ella hefi hn ekki lifa af essa httulegu fr sna fam slar. a verur spennandi a sj hvort hn lifi af nstu heimskn sna !

Slsleikjurnar hafa mjg langar sporbrautir og n mestum hraa nst slu. 1996 fannst ein sem fr yfir 1000 km hraa sekndu, en til samanburar fer hin frga halastjarna Halley (sst sast 1986) 50 km hraa sekntu. Slsleikjur geta frilega fari allt a 1600 km hraa sekntu ef r ferast eins nlgt slu og unnt er a komast. eim hraa vri hgt a fara fr Reykjavk til London rmri sekndu!Slsleikjurnar lifa hratt og deyja ungar v slin gleypir r allar a lokum. Hr a nean er mynd af hala Lovejoy, tekin af ljsmyndaranum Colin Legg fr stralu.


Kepler sjnaukinn

sustu frslu sagi g fr v a Kepler hefi fundi reikistjrnu sem kmist nst v a vera tvburi jararinnar hva lfvnleika snertir og hefur hn veri nefnd Kepler 22b. Um lei gleymdi g a nefna a a essi Kepler er auvitasjnauki en ekki einhver nungi sem glpir t himinhvolfi.

Keplerssjnaukinn er geimsjnauki sem er srstaklega hugsaur til a leita a reikistjrnum sem snast kringum fjarlgar slir.Sjnaukinnfylgir jrinni eftir og er stasettur annig a hvorki slin, jrin ea tungli trufla tsni hans. Honum var skoti loft7. mars 2009 fr Canaveralhfa Flrda ogvar nefndur eftir ska stjrnufringnum Jhannesi Kepler og er hluti af Discovery verkefni NASA. essi sjnauki er s fyrsti sem getur greint reikistjrnur str vi jrina lfbelti annarra sla.

Sjnaukinn vinnur annig a hann fylgistn me birtu um a bil 150 sund stjarna meginr svi milli Svansins og Hrpunnar og greinirsmstu breytingar birtu eirra semgtu bent til stasetningu reikistjarna braut um r. byrjun var sjnaukanum beint ahlfri milljn stjarna, en fljtlega var hgt a takmarka leitina vi frri stjrnur, ar sem margar stjrnur reyndust vera of ungar ea a r snerust of hratt ea voru of breytilegar. Af essum 150 sund stjrnum eru 90 s. sama flokki og okkar sl ea flokki G. upphafi var gert r fyrir asjnaukinn myndi ntast allt a fjgur r, en n standa vonir til a hann geti nst allt a sex r.

Tilgangur essara rannskna var a finna t hve algeng slkerfi eru og hvernig au eru uppbygg. ess vegna arf sjnaukinn a fylgjast me mjg stru rtaki af stjrnum. Til ess a unnt s a stafesta tilvist reikistjarna mikilli fjarlg arf a vera unnt a fylgjast me eim gangaoftar en einu sinni fyrir slu sna, svo unnt s a stafesta str eirra, umferartma og fjarlg fr slunni. Elilega hafa flestar fjarreikistjrnur sem hafa fundist hinga til veri gasrisar eins og Jpiter.

Aferin sem notu er er stuttu og einfldu mli annig a sjnaukinnmlir minnstu breytingar birtu stjarna og egar reikistjarna str vi jru gengur fyrir slu snaminnkar birta slar essari fjarlg um nlgt 0,01 prmill og einungis rfr klukkustundir. essi birtubreyting og -lengd er skr og egar essi birtubreyting endurtekur sig sama htt fst vsbendingar um umferartma, fjarlg og strreikistjarnanna. a er augljst a eitt strt vandaml er essu samfara sem sa sjnlnan til hins fjarlga slkerfis verur a vera annig abraut reikistjarnanna skyggi vikomandi sl oglkurnar a svo s eru ekki kja miklar. a gefur augalei a skfan sem reikistjrnurnar eru stasettar er ekki kja brei og essi stareynd tilokar auvita afar mrg slkerfi. etta vandaml er v leyst me v a fylgjast me miklum fjlda sla sem vinnur upp ennan galla. Vsindamenn bast vi a finna nokkur hundru reikistjrnur a svipari str og jrin.


Leitin af tvbura jarar.

Margir hugamenn um stjrnufri fylgjast n spenntir me frttum af njum reikistjrnum sem finnastvi fjarlgar slir. Fyrsta reikistjarnan fannst fyrir nokkrum rum og voru a fyrstu risastrar plnetur, sem a llum lkindum eru svipair gasrisar og Jpiter okkar slkerfi.

Gallarnir vi essar fyrstu reikistjrnur voru einkum tveir, r voru allt of strar og svo voru r of nlgt ea of langt fr sinni sl. ess vegna jkst spennan egar sfellt voru a finnast fleiri reikistjrnur sem voru bi minni og stundum skilegri fjarlg fr slu.

Me tilkomu nrri og nkvmari sjnauka og markvissari afera vi leitinaa tvbura jarar, frast vsindamenn nr takmarki snu og n nlega fannst reikistjarnan Kepler 22b, sem er s vnlegasta hinga til.

Reikistjarnan er stasett lfbeltinu svokallaa vi sna sl, en lfbeltier a svi vi vikomandi slu semer me rtt hitastig ealfvnlegt eftir okkar ekkingu. essari fjarlg fr slu eru lkur v a fyrirfinnist vatn fljtandi formi yfirbori reikistjrnunnar.

Slin sem hsir essa reikistjrnu er aeins minni en okkar sl, svo lfbelti hennar er rlti nr slu en hj okkur. Slin er af smu ger og okkar sl, G-ger, en rlti kaldari og minni og er stasett 600 ljsra fjarlg vi stjrnumerki Hrpuna. Reikistjarnan fer umhverfis slina 289 dgum og v er ri styttra en hj okkur. a sem er ntt vi essa uppgvtun er a etta er minnsta reikistjarnan sem hefur fundist lfbeltinu, en ur hfu fundist nokkrir risar sem voru lfbeltinu vi snar slir, en vegna misssa stna er ekki tali eins lklegt a slkir risar su lfvnlegir, enda lklegra a ar fyrirfinnist ekki fast yfirbor. essi "nja" reikistjarna er me 2,4 sinnum meiri radus en jrin og v u..b. 30.000 km verml og ef hn er r bergi er hn margfalt massameiri en okkar jr, sem veldur va yngdarafli er meira ar en hr (barnir eru smir ogmjir).

essi fundur er s sem er mest spennandi af mrgum nlegum uppgvtunum, en ur hafa fundist a.m.k. tvr jarlkar plnetur sem ganga um minni og kaldari slir en okkar og eru mrkum lfbeltisins, svipa og Venus og Mars.

Engin vafi er v a etta er str fangi leitinni a finna tvbura jarar, sem er njasta kapphlaup geimvsindanna. Og etta er strt skref tt a svara strstu spurningum okkar um alheiminn. N hefur Kepler fundi 2326 reikistjrnur og hefur fjldinn margfaldast essu ri. Af essum eru yfir 200 str vi jrina. N nlega hafa fundist fjlmargar njar reikistjrnur str vi jrina og fjldi eirra margfaldast nokkrum mnuum.


Af 35 efstu eru 4 utan af landi !

Ef teknir eru 35 efstu kjrinu versnar enn staa landsbyggarinnar, v einungis fjrir af efstu 35 kjrinu til stjrnlagaings koma utan af landi.

Nokkrir hafa haldi v fram a stjrnlagaingsfulltrarnir endurspegli vel jina, en g held reyndar a slkar fullyringar muni ekki heyrast egar menn n ttum, v allir sj a svo er ekki, fyrsta lagi vegna hallans sem er landsbyggarflki og ru lagi vegna ess a hvelftin af ingfulltrum eru fringar og fjlmilaflk, en g fullyri a a flk gefur ekki ga spegilmynd af jinni. g vildi gjarnan heyra eim lesendum essa bloggs sem eru ndverri skoun, v a vri virkilega gaman a heyra rkin fyrir v a etta s spegilmynd af jinni.


mbl.is ris Lind var nst inn
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Fyrri sa | Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband