Tunglið og Júpiter

  Það hefur viðrað vel til stjörnuskoðunar af og til að undanförnu.  Í gær sást tunglið vel og nálægt tunglinu var skær stjarna, Júpiter, sem er stærsta reikistjarnan í sólkerfinu okkar.  Ef stjörnusjónauka væri beint að Júpiter væri unnt að sjá Galileo tunglin fjögur sem snúast um hann og það er hreint stórkostlegt að sjá þau í fyrsta skipti.

  Rétt eftir sólsetur má sjá Venus fylgja í humáttina á eftir sólu niður sjóndeildarhringinn, en Venus er oft bjartasta stjarna á himinhvolfinu á eftir sól og tungli.  Miðja vegu milli Júpiters og Venusar má sjá Úranus í sjónauka, en hann sést ekki með berum augum.  Nú í næstu viku hefst svo byrjendanámskeið í stjörnufræðinni hjá Visku og þá geta áhugasamir kynnst þessum undrum öllum betur.

Jóla - Sólsleikja.

  Orðið Sólsleikja er nafn úr stjörnufræðinni, sem hefur verið haft yfir halastjörnur sem fara mjög nálægt sólunni á ílangri braut sinni langt utan úr sólkerfinu framhjá sólunni.  Þessar halastjörnur fara svo nálægt sólu að ótrúlegt er að þær skuli yfirleitt lifa af heimsóknina, því þið getið rétt ímyndað ykkur hitann sem þær lenda í.

  Hinn 2. desember s.l. fann stjörnuáhugamaðurinn og ástralinn Terry Lovejoy halastjörnu sem reyndist vera af þessari tegund og var hún auðvitað skírð eftir honum.  Þessi halastjarna fer um sólu á 314 árum og heimsækir því sólina aftur árið 2325 eftir óralangt ferðalag sitt alla leið úr Oortskýinu sem er langt utan við braut Plútó.

  Fyrirfram bentu útreikningar stjörnufræðinga til þess að allt eins væri líklegt að Lovejoy myndi enda æfi sína í brennheitum faðmi sólarinnar.  Á miðnætti milli 15. og 16. desember fór hún næst sólu í u.þ.b. 120 þús. km fjarlægð, sem er tæplega helmingurinn af vegalengdinni til Tunglsins.  Hún bókstaflega sleikti því yfirborð sólarinnar á gífurlegum hraða og fór töluvert innfyrir sólkórónuna.  Mörgum að óvörum lifði hún af og sést nú með berum augum á suðurhveli jarðar, en hún hefur nokkurra milljón kílómetra langan hala.  Eftir því sem hún fjarlægist sólu minnkar hali hennar, sem gerður er úr ryki og gastegundum.  Vísindamenn telja að Lovejoy sé yfir 500 metrar í þvermál sem er þá 5 til 10 sinnum stærri en algengustu sólsleikjur, ella hefði hún ekki lifað af þessa hættulegu för sína í faðm sólar.  Það verður spennandi að sjá hvort hún lifi af næstu heimsókn sína !

  Sólsleikjurnar hafa mjög ílangar sporbrautir og ná mestum hraða næst sólu.  1996 fannst ein sem fór á yfir 1000 km hraða á sekúndu, en til samanburðar fer hin fræga halastjarna Halley (sást síðast 1986) á 50 km hraða á sekúntu.  Sólsleikjur geta fræðilega farið á allt að 1600 km hraða á sekúntu ef þær ferðast eins nálægt sólu og unnt er að komast.  Á þeim hraða væri hægt að fara frá Reykjavík til London á rúmri sekúndu!  Sólsleikjurnar lifa hratt og deyja ungar því sólin gleypir þær allar að lokum.  Hér að neðan er mynd af hala Lovejoy, tekin af ljósmyndaranum Colin Legg frá Ástralíu.

Kepler sjónaukinn

  Í síðustu færslu sagði ég frá því að Kepler hefði fundið reikistjörnu sem kæmist næst því að vera tvíburi jarðarinnar hvað lífvænleika snertir og hefur hún verið nefnd Kepler 22b.  Um leið gleymdi ég að nefna það að þessi Kepler er auðvitað sjónauki en ekki einhver náungi sem glápir út í himinhvolfið.

  Keplerssjónaukinn er geimsjónauki sem er sérstaklega hugsaður til að leita að reikistjörnum sem snúast í kringum fjarlægar sólir. Sjónaukinn fylgir jörðinni eftir og er staðsettur þannig að hvorki sólin, jörðin eða tunglið trufla útsýni hans.  Honum var skotið á loft 7. mars 2009 frá Canaveralhöfða í Flórída og var nefndur eftir þýska stjörnufræðingnum Jóhannesi Kepler og er hluti af Discovery verkefni NASA.  Þessi sjónauki er sá fyrsti sem getur greint reikistjörnur á stærð við jörðina í lífbelti annarra sóla.

  Sjónaukinn vinnur þannig að hann fylgist nú með birtu um það bil 150 þúsund stjarna á meginröð á svæði milli Svansins og Hörpunnar og greinir smæstu breytingar á birtu þeirra sem gætu bent til staðsetningu reikistjarna á braut um þær.  Í byrjun var sjónaukanum beint að hálfri milljón stjarna, en fljótlega var hægt að takmarka leitina við færri stjörnur, þar sem margar stjörnur reyndust vera of ungar eða þá að þær snerust of hratt eða voru of breytilegar.  Af þessum 150 þúsund stjörnum eru 90 þús. í sama flokki og okkar sól eða flokki G. Í upphafi var gert ráð fyrir að sjónaukinn myndi nýtast í allt að fjögur ár, en nú standa vonir til að hann geti nýst í allt að sex ár.

  Tilgangur þessara rannsókna var að finna út hve algeng sólkerfi eru og hvernig þau eru uppbyggð. Þess vegna þarf sjónaukinn að fylgjast með mjög stóru úrtaki af stjörnum.  Til þess að unnt sé að staðfesta tilvist reikistjarna í mikilli fjarlægð þarf að vera unnt að fylgjast með þeim ganga oftar en einu sinni fyrir sólu sína, svo unnt sé að staðfesta stærð þeirra, umferðartíma og fjarlægð frá sólunni.  Eðlilega hafa flestar fjarreikistjörnur sem hafa fundist hingað til verið gasrisar eins og Júpiter.

  Aðferðin sem notuð er er í stuttu og einföldu máli þannig að sjónaukinn mælir minnstu breytingar á birtu stjarna og þegar reikistjarna á stærð við jörðu gengur fyrir sólu sína minnkar birta sólar í þessari fjarlægð um nálægt 0,01 prómill og einungis í örfár klukkustundir.  Þessi birtubreyting og -lengd er skráð og þegar þessi birtubreyting endurtekur sig á sama hátt fást vísbendingar um umferðartíma, fjarlægð og stærð reikistjarnanna.  Það er augljóst að eitt stórt vandamál er þessu samfara sem sé að sjónlínan til hins fjarlæga sólkerfis verður að vera þannig að braut reikistjarnanna skyggi á viðkomandi sól og líkurnar á að svo sé eru ekki ýkja miklar.  Það gefur augaleið að skífan sem reikistjörnurnar eru staðsettar á er ekki ýkja breið og þessi staðreynd útilokar auðvitað afar mörg sólkerfi.  Þetta vandamál er því leyst með því að fylgjast með miklum fjölda sóla sem vinnur upp þennan galla.  Vísindamenn búast við að finna nokkur hundruð reikistjörnur að svipaðri stærð og jörðin.

Leitin af tvíbura jarðar.

  Margir áhugamenn um stjörnufræði fylgjast nú spenntir með fréttum af nýjum reikistjörnum sem finnast við fjarlægar sólir.  Fyrsta reikistjarnan fannst fyrir nokkrum árum og voru það í fyrstu risastórar plánetur, sem að öllum líkindum eru svipaðir gasrisar og Júpiter í okkar sólkerfi.

  Gallarnir við þessar fyrstu reikistjörnur voru einkum tveir, þær voru allt of stórar og svo voru þær of nálægt eða of langt frá sinni sól.  Þess vegna jókst spennan þegar sífellt voru að finnast fleiri reikistjörnur sem voru bæði minni og stundum í æskilegri fjarlægð frá sólu.

  Með tilkomu nýrri og nákvæmari sjónauka og markvissari aðferða við leitina að tvíbura jarðar, færast vísindamenn nær takmarki sínu og nú nýlega fannst reikistjarnan Kepler 22b, sem er sú vænlegasta hingað til.

  Reikistjarnan er  staðsett í lífbeltinu svokallaða við sína sól, en lífbelti er það svæði við viðkomandi sólu sem er með rétt hitastig eða lífvænlegt eftir okkar þekkingu.  Í þessari fjarlægð frá sólu eru líkur á því að fyrirfinnist vatn í fljótandi formi á yfirborði reikistjörnunnar.

  Sólin sem hýsir þessa reikistjörnu er aðeins minni en okkar sól, svo lífbelti hennar er örlítið nær sólu en hjá okkur.  Sólin er af sömu gerð og okkar sól, G-gerð, en örlítið kaldari og minni og er staðsett í 600 ljósára fjarlægð við stjörnumerkið Hörpuna.  Reikistjarnan fer umhverfis sólina á 289 dögum og því er árið styttra en hjá okkur.  Það sem er nýtt við þessa uppgvötun er að þetta er minnsta reikistjarnan sem hefur fundist í lífbeltinu, en áður höfðu fundist nokkrir risar sem voru í lífbeltinu við sínar sólir, en vegna ýmisssa ástæðna er ekki talið eins líklegt að slíkir risar séu lífvænlegir, enda líklegra að þar fyrirfinnist ekki fast yfirborð.  Þessi "nýja" reikistjarna er með 2,4 sinnum meiri radíus en jörðin og því u.þ.b. 30.000 km í þvermál og ef hún er úr bergi þá er hún margfalt massameiri en okkar jörð, sem veldur því að þyngdaraflið er meira þar en hér (íbúarnir eru smáir og mjóir). 

  Þessi fundur er sá sem er mest spennandi af mörgum nýlegum uppgvötunum, en áður hafa fundist a.m.k. tvær jarðlíkar plánetur sem ganga um minni og kaldari sólir en okkar og eru á mörkum lífbeltisins, svipað og Venus og Mars.

  Engin vafi er á því að þetta er stór áfangi í leitinni að finna tvíbura jarðar, sem er nýjasta kapphlaup geimvísindanna.  Og þetta er stórt skref í þá átt að svara stærstu spurningum okkar um alheiminn.  Nú hefur Kepler fundið 2326 reikistjörnur og hefur fjöldinn margfaldast á þessu ári.  Af þessum eru yfir 200 á stærð við jörðina.  Nú nýlega hafa fundist fjölmargar nýjar reikistjörnur á stærð við jörðina og fjöldi þeirra margfaldast á nokkrum mánuðum.

Af 35 efstu eru 4 utan af landi !

  Ef teknir eru 35 efstu í kjörinu þá versnar enn staða landsbyggðarinnar, því einungis fjórir af efstu 35 í kjörinu til stjórnlagaþings koma utan af landi.

  Nokkrir hafa haldið því fram að stjórnlagaþingsfulltrúarnir endurspegli vel þjóðina, en ég held reyndar að slíkar fullyrðingar muni ekki heyrast þegar menn ná áttum, því allir sjá að svo er ekki, í fyrsta lagi vegna hallans sem er á landsbyggðarfólkið og í öðru lagi vegna þess að hvelftin af þingfulltrúum eru fræðingar og fjölmiðlafólk, en ég fullyrði að það fólk gefur ekki góða spegilmynd af þjóðinni.  Ég vildi gjarnan heyra í þeim lesendum þessa bloggs sem eru á öndverðri skoðun, því það væri virkilega gaman að heyra rökin fyrir því að þetta sé spegilmynd af þjóðinni.

 

Íris Lind var næst inn

101 ÞINGIÐ.

   Nokkrir hafa haldið því fram að stjórnlagaþingsfulltrúarnir endurspegli vel þjóðina, en ég held reyndar að slíkar fullyrðingar muni ekki heyrast þegar menn ná áttum, því allir sjá að svo er ekki, í fyrsta lagi vegna hallans sem er á landsbyggðarfólkið og í öðru lagi vegna þess að hvelftin af þingfulltrúum eru fræðingar og fjölmiðlafólk, en ég fullyrði að það fólk gefur ekki góða spegilmynd af þjóðinni.  Ég vildi gjarnan heyra í þeim lesendum þessa bloggs sem eru á öndverðri skoðun, því það væri virkilega gaman að heyra rökin fyrir því að þetta sé spegilmynd af þjóðinni.

  Hvar er fólkið sem hefur unnið annað en fræði- og fjölmiðlastörf ?   Hvar er fólkið sem vinnur fyrir gjaldeyrinum svo allir hinir geti stundað sín afleiddu störf ?

Þing allrar þjóðarinnar

Eða mamma sín !

  Móðir barnsins, Delgado er ekki sátt. Hún hefur nú höfðað mál gegn sjúkrahúsinu og segir :  „Þetta er stórmál. Í framtíðinni mun hann spyrja hvers vegna hann er ekki eins og pabbi sinn."

  Ekki er það minna mál ef hann spyr afhverju hann er ekki eins og mamma sín ! !

Barn umskorið fyrir misskilning

Glænýjar myndir úr Eyjum.

  Hér er mynd sem tekin var rétt klukkan rúmlega 8 í kvöld af Eldfellinu í Eyjum af Eyjafjallajökli svona þegar norðanáttin var að hreinsa af honum skýjahuluna.  Þetta er svona mynd frá einu eldfjallinu af öðru.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Gjóskufall í Vík í Mýrdal

Margt er enn ólært.

  Allir eru að tala um að við verðum að taka lán til þess að við förum ekki á hausinn.  Hvernig var þetta í góðærinu, lærðum við þá ekki að verða stórmeistarar í lántökum og engin innistæða var fyrir því.  Peningunum var eytt í bölvaða vitleysu.  Það eina sem við virðumst vera sæmileg í er að slá lán.  Ég segi minni lán og meiri sparnað.

  Hvernig getum við verið viss um að við eyðum ekki nýju lánunum í bölvaða vitleysu líka, eða finnst ykkur við eitthvað vera að spara ?  Nei, við erum ekki að spara - við erum að eyða og köllum það að framkvæma til að halda uppi atvinnustiginu.  Hverslags bull er þetta ?

  Einu framkvæmdirnar sem borgar sig að fara út í á svona tímum eru framkvæmdir sem annað hvort skila peningum í búið eða spara pening fyrir búið.  Þetta er ekki flókin hagfræði.

  Og hverjar eru helstu stórframkvæmdir dagsins í dag, hvað eru snillingarnir að aðhafast :

  1. Tónlistarhús, allt að 30 milljarðar
  2. Háskólinn í Reykjavík ?
  3. Hátæknisjúkrahús ?

  Og er eitthvað vit í þessum þremur framkvæmdum ?

  Við þurfum ekki tónlistarhús til að koma okkur út úr ástandinu og á þessum tíma held ég að nóg sé komið að háskólabyggingum í bili og hvernig getur það verið rétt að byggja risa sjúkrahús þegar við getum ekki rekið þau sjúkrahús sem nú þegar eru til staðar ?

  Nei, þetta er ekki að ganga upp.  Það sem þarf að gera er að þjóðin þarf að vera fljótari að læra að spara.  Á 18 mánuðum hefur kannski 25% af þjóðinni þurft að læra að spara verulega, en flestir hinna eru á sama farti og áður, nema þeir vorkenna sér aðeins fyrir að fara bara tvisvar út á ári í stað 4 eða 5 ferða.

Umræða um Icesave skilað árangri

Ámátlegt rökþrot.

   Nú rembast þeir eins og rjúpan við staurinn við að réttlæta þennan óskapnað og minnisvarða um eyðsluhyggju og sóun síðustu ára.  Því tónlistarhús er auðvitað ekkert annað.  Kostnaðurinn og rekstur þessa húss leggst sem drápsklyfjar á þjóðina á versta tíma.

  Þessir sömu menn munu koma eftir 3 eða 6 eða 9 ár og reyna að telja okkur trú um að bygging þessa húss hafi verið skynsamleg þrátt fyrir allt.  Þetta munu þeir reyna eftir að aurunum hefur verið pungað út og þeir afskrifaðir í bókhaldinu því þá hefur fólkið í landinu greitt fyrir allt bruðlið.  En reksturinn einn og sér er svo þungur að það tekur líklega minnst áratug eða tvo að ná honum niður í það sem þjóðin hefur efni á ef hagvöxtur verður viðstöðulaus.

  Nei, þessi bygging er sannkallað hryllingsafkvæmi eyðsluseminar.  Er nema furða að ælan komi upp í kok margra.

   Vil enn og aftur minna á að þetta hús átti að kosta 6 milljarða árið 2002, en er skv. nýjustu útreikningum komið vel yfir 26,5 milljarða (25 milljarða fyrir ári) !  Og enn vilja menn halda áfram með þennan óskapnað góðærisruglsins !

  Og reikningskúnstirnar um rekstrartekjur þess á ári, hvernig líta þær út :

  Framlag ríkis og borgar ... 808.000.000   Leiga frá Sinfóníunni ....... 101.000.000
  Salir og fundaherbergi .... 229.000.000   Veitingarými .................... 140.000.000
  Aukin aðstaða ................. 190.000.000    Bílastæði ........................    63.000.000
  Aðrar tekjur ...................  121.000.000
  Semsagt halli upp á 50 % og hluti af hinum tekjunum koma beint frá ríki eða borg svo hallinn er í raun talsvert meiri.  T.d. er Sinfóníuhljómsveitin bundin í báða skó með leigu næstu árin og ekkert unnt að skera þar niður að óbreyttu!   Athugið þessar tölur vel.  Hvaða lærdóm má draga af þeim ?  Hreinlega draumsýn úr fílabeinsturnum fáránleikans.  Þetta eru svona dæmigerðar tölur þar sem menn eru að reikna sig niður að núlli.  Og hvaðan kemur hvelftin af peningum í reksturinn ?  Frá ríki og bæ.  Ætla menn virkilega að halda áfram að réttlæta þetta bull ?

  Nú þegar þarf að spara í öllum hornum, sjúkrahúsum, elliheimilium og á geðsjúkum þá er þetta verkefni það mikilvægasta.  Er Salurinn í Kópavogi bara ekki full nógu góður enn um sinn ?

  Og hver eru rekstrargjöldin á ári ?

  Stjórnun og skrifstofa ........ 176.000.000    Markaðskostnaður .............   20.000.000
  Lausráðið starfsfólk ........... 114.000.000    Starfslið á tónleikum ..........   72.000.000
  Fasteignagjöld .................. 147.000.000     Viðhald .............................. 111.000.000
  Orka, sorp, gæsla, ræsting    80.000.000    Tryggingar og bílastæði ....    71.000.000
  Afborganir og vextir .........  860.000.000

  Vaxtaklafar næstu áratugi !  Það er greinilegt að þetta var allt saman reiknað út fyrir hrunið með þeirri blindu sem menn voru þá haldnir.  Og hvað með samkeppnissjónarmiðin, hvað segja þeir sem eru að reka sali á þessu sviði ?

  Ríkisstjórnin segir að spara þurfi 170 milljarða á næstu 3 árum og öllum finnst mikið til koma, en þarna er bara 10% af þeirri tölu í tóma vitleysu.

Harpan mun skapa mikinn gjaldeyri